Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Trafik kazaları, yangınlar, depremler, sel baskınları ve bedensel ya da cinsel saldırıya uğrama gibi olaylar şok tepkisi de denilen geçici bazı bozukluklara yol açabilmektedir. Ancak bazı kişilerde bu olaylar kalıcı ve sürekli bir ruhsal durum bozukluğuna neden olabilmektedir. Şok tepkisi belirtileri olayın şiddetine, türüne, beklenmedik bir anda ortaya çıkmasına ya da önceden hazırlıklı olunmasına ve olayı yaşayan bireyin kişilik yapısına bağlı olarak değişebilmektedir.

İnsanlar böyle olaylarla karşılaştıklarında genellikle aşağıdaki dönemleri yaşarlar;

• Olayı izleyen ilk dakikalarda kişi şok dönemindedir; donakalmış, şaşkın ve sersemlemiş görünür. Yaralanma derecesinin farkında değildir, olay yerinde amaçsız bir biçimde dolaşır. Zaman, yer ve kişi yöneliminde bozukluklar, algılamada sapmalar, olaya ilişkin bellek kaybı ve kendinden geçme gibi durumlar da görülebilir. Olayın yarattığı yoğun anksiyetenin etkisiyle kişiliğin işlevlerini gereğince sürdürememesi sonucu oluşan şok dönemi, doğal bir savunma mekanizması olarak kişiyi olaya yabancılaştırır ve anksiyetenin tüm yoğunluğuyla yaşanmasını engeller.
• Şok belirtilerini izleyen dönemde olayı yaşayan kişi, edilgin ve telkine açıktır. Kurtarıcı ekibin ve yardıma gelenlerin önerilerini izler. Kendi dışındaki kaza kurbanlarının durumuyla ilgilenmek isterse de davranışları, en basit işlemleri bile yapamayacak derecede yetersiz kalmaktadır.
• Psikolojik dengesini kazanmaya başladığı toparlanma döneminde kişi sürekli kazadan söz eder, kurtarma işlemlerinin yetersizliğinden yakınır ve genel anksiyete belirtileri gösterir. Çoğu kez gergin ve ürkektir, dikkatini toplamakta ve uyumakta güçlük çeker, başından geçen olayı anımsatan kabuslar görür ve çabuk yorulur. Bu belirtiler normal bir insanda kısa sürede ortadan kalkar. Kazadan sürekli söz etme, sık sık düşlerinde canlandırma ya da benzer konulu kabuslar görme, kazanın etkisini yumuşatmak ve olaya uyum sağlayabilmek için doğal olarak işleyen bir onarım mekanizmasıdır.

Travma sonrası stres bozukluklarında; haftalar, aylar ve bazen yıllar boyu sürebilir ve aşağıdaki belirtileri içerir:

• Geçirilen olayın istemdışı gelen düşüncelerde ve rüyalarda tekrar tekrar yeniden yaşanması,
• İnsanlara yaklaşmaktan kaçınma ya da onlara karşı tepkisiz kalma ve cinsel istek azalması,
• Uyku güçlükleri ya da gürültü vb. uyaranlara karşı sıçrama gibi abartılı tepkiler verme eğilimi.